خانه سجلدی با ما باش
 


  چاپ        ارسال به دوست

نبود تعهد علمی ریشه آی اس آی زدگی

تحلیلی بر توجه بیش از حد اساتید و جامعه علمی کشور به مقالات آی اس آی

بسم الله الرحمن الرحیم

 

پیگیری و چاپ مقالات آی اس آی در چند سال اخیر به یکی از شاخص های علمی معتبر برای ورود به مقاطع تحصیلات تکمیلی، ارتقای رتبه اساتید و اعتبار سابقه علمی آنان و... تبدیل شده است، به گونه ای که شرط داشتن حداقل یکی دو مقاله آی اس آی در آزمون ورودی و مصاحبه دکتری، امتیاز بالایی داشته و تعداد و تکرار مقالات منتشر شده آی اس آی به نام یک استاد، در جایگاه و رتبه علمی او تاثیر قابل توجهی دارد.

معطوف شدن توجه اساتید و جامعه نخبگانی کشور به نگارش این مقالات، در حالیکه اکثر موضوعات پذیرش شده در آن، از نیازها و مسائل کشور فاصله دارد، موضوعی است که تا به حال چندین بار از سوی مقام معظم رهبری(مدظله) و دیگر دلسوزان مطرح شده و خواستار حل این معضل و ساماندهی بخش تحقیقات و پژوهش کشور در راستای خدمت به مردم و جامعه شده اند. لذا این نوشتار قصد بررسی علل استقبال اساتید و جامعه علمی کشور از این مقالات و راهکارهای حل این مساله را دارد.

 فرآیند پذیرش آی اس آی

موسسه اطلاعات علمی Institute for Scientific Information بانک اطلاعاتISI مرکزی برای فهرست نمودن و پوشش دادن جامع مهمترین مجلات علمی منتشره در دنیا به منظور تبادل اطلاعات میان پژوهشگران مختلف می باشد. شمار مجلات ISI ثابت نیست. یک مجله ممکن است در یک زمان از مجلات ISI محسوب شود اما به دلیل کاهش بار علمی بعدا از لیست مجلات ISI کنار گذاشته شود. هر ساله مجله های جدید مورد ارزیابی قرار می گیرد و حدود ده درصد آنها به لیست ISI اضافه می شوند. زبان معیار در این مجلات زبان انگلیسی بوده و تمامی مقالات برای پذیرش بایستی به این زبان ترجمه شوند. 

با توجه به تعریف مذکور، واضح است که در این سازوکار بین المللی و نه بومی! محتوایی مورد پذیرش واقع می شود که به کشف پدیده های نو و افزودن به مرزهای دانش در غرب منجر شود و مسئله جدیدی از آنها را مرتفع سازد.

نقش آی اس آی در تولید علم بومی

صرف نظر تمام مزایای علمی مقالات آی اس آی نباید از این نکته مهم غافل شد که اساسا آی.اس.آی چه نقشی در تولید علم بومی دارد. طبق آمارهای موجود متاسفانه فقط ۲ درصد مقالات علمی چاپ شده توسط محققان ایرانی در آی.اس.آی (مکانیسم نمایه سازی مقالات علمی در سطح بین المللی)، در داخل کشور قابل استفاده است.

یکی از اساتید رشته شیمی دانشگاه تربیت مدرس، با اشاره به این که متاسفانه محتوای مقاله های ارائه شده ایرانیان و اندیکس شده درآی.اس.آی ، در ارتباط با نیازهای جامعه نیست، معتقد است: "اخلاق علمی و تعهد در چاپ مقاله ها رعایت نمی شود. هیچ یک از مقاله های تولید شده قابلیت تبدیل به صنعت را ندارد، مثلا بیشتر مقاله های شیمی ایران، نه در ایران و نه در خارج، استفاده صنعتی ندارد. ما در واقع فقط در آمار و عدد و رقم رشد کرده ایم."

علاوه بر آن همانگونه که ذکر شد، شرط پذیرش مقالات افزودن به مرزهای دانش است، این در حالی است که ما در بسیاری از علوم هنوز به مرز دانش نرسیده ایم و کشف این پدیده های نو اکثرا مشکلات کشور ما نیست. در واقع آنها با توجه به نیازهای علمی خود موضوعات مورد نظرشان را تعیین می کنند.

ضعف در آیین نامه ارتقای اساتید

مقالات آی اس آی در آیین نامه ارتقای اساتید جایگاه ویژه ای دارد. ارتقای اساتید فرآیندی است که رتبه علمی آنها از مربی به استادیار و استادتمام ارتقا پیدا کرده و این مساله در شان و جایگاه اجتماعی اساتید، میزان حقوق و مزایای دریافتی آنها نیز نقش آفرینی می کند.

در آیین نامه بیشترین نکاتی که نقش آفرینی می کند عبارتند از: تولید دانش فنی20 امتیاز، نوشتن طرح کلان ملی14 امتیاز، طرح کلان استانی 7 امتیاز، نگارش و چاپ مقالات ای اس آی 7 امتیاز و بدون سقف تعداد، نگارش مقالات ژورنال بدون سقف و مقالات کنفرانسی با سقف تعداد مشخص؛

بنابراین ارائه دو مقاله ای اس ای با یک طرح کلان ملی که به معنای حل یک مسئله کشور است و قطعا چند سال وقت استاد را به خود اختصاص می دهد، یا همچنین یک طرح کلان استانی برابر است! طبیعی است که افراد معمولا به سراغ ساده ترین راه می روند و مقاله آی اس آی همان ساده ترین راه است. علاوه بر آن هر استاد معمولا هدایت و راهنمایی رساله و پایان نامه چندین دانشجوی دکتری و کارشناسی ارشد را به عهده دارد، بنابراین ارائه چند مقاله ژورنال و کنفرانسی یا ای اس آی، حتی بدون نقش خاصی از استاد و صرفا هدایت او، بعد از چند سال می تواند رتبه علمی استاد را ارتقا دهد.

همچنین مسئولیت های اساتید در دانشگاه و خارج از آن هم در آیین نامه دارای امتیاز است. مثلا مدیر گروه یا مسئولیت اجرایی خارج از دانشگاه. این مساله می تواند هم جنبه مثبت و هم منفی داشته باشد. چنانچه مسئولیت های اساتید به روند ارتباط آنها با دانشجویان و کیفیت فعالیت علمی شان کمک کند، بعد مثبت و چنانچه آنها را از نقش اصلی خود بازدارد، قسمت منفی مساله است.

پایگاه استنادی علوم جهان اسلام، آی اس سی

آی اس سی یک سامانه اطلاع رسانی علمی است که در صدد تجزیه و تحلیل مجلات علمی کشورهای اسلامی بر اساس معیارهای علم سنجی معتبر اسلامی می‌باشد. این پایگاه که به عنوان جایگزینی بومی به جای آی اس آی طراحی شده، متاسفانه نتوانسته به اهداف خود نائل شود و جایگاه خود را در جامعه علمی کشور پیدا کند.

علت این عدم موفقیت آن است که وقتی فرآیند تعریف مساله و تبدیل نیازهای کشور به مقاله و پژوهش و ارتباط با بدنه تحقیقاتی دانشگاهی دچار ضعف است، تفاوتی بین سازوکار داخلی و خارجی نیست و ای اس سی هم به همان مسیری خواهد رفت که کامل تر از آن را آی اس آی سال های پیش طی کرده است.

بنابراین ایجاد پایگاه های جدید مشکلی از کشور نیز حل نمی کند و باز هم در فضای نخبگانی ما مقالاتی تولید می شود  که با بدنه نیازهای حقیقی کشور مرتبط نیست.

سازوکار مقالات علمی پژوهشی در کشور نیز همین ضعف ها را دارد. غالبا تعداد ژورنال ها کم است و از طرفی روند پذیرش خیلی کند است حتی کندتر از پذیرش ای اس ای. بنابراین حجم بالای مقالاتِ در انتظار و عدم ساماندهی و چاپ آنها مشکلی است که در ژورنال های داخلی وجود دارد.

عدم نظارت بر تخصیص بودجه های پژوهشی

ح. موسوی فرد، پژوهشگر، درباره تخصیص بودجه پژوهشی می گوید: "تخصیص بودجه پژوهشی در دانشگاه ها به بدترین شکل ممکن صورت می گیرد. کمک های بلاعوض دولتی در این بخش موجب بی تعهدی و ناکارآمدی بدنه تحقیقاتی در دانشگاه ها شده است. بودجه های تحقیقاتی که خیلی بیشتر از بودجه های آموزشی است، در پروژه هایی بی نتیجه صرف شده و از آنجایی که سیستم نظارتی بر چگونگی هزینه کرد این بودجه ها وجود ندارد و دانشگاه ها و اساتید عملا در قبال دریافت این مبالغ به سازمان یا شخص خاصی پاسخگو نیستند، بهره وری پژوهشی بسیار کم بوده و در حل مشکلات کشور نیز تاثیری ندارد."  

از طرفی طبق آیین نامه ارتقا، اساتید تلاش در کسب مدارج علمی با پژوهش های غیرکاربردی داشته و از آنجایی که به دلیل ساختار اقتصاد نفتی، حقوق اساتید به حل مشکلات کشور وابسته نیست، تعهد و دغدغه ای برای متفاوت بودن و مفید بودن فعالیت های علمی وجود ندارد.

شاهد مثال آن عدم استقبال اکثر اساتید از قبول پروژه های نظامی و مورد نیاز کشور است. اول به دلیل عدم تحقق مالکیت فکری و انتشار مقالات که به دلیل حساسیت مباحث امکان آن نیست. دوم به دلیل پرداخت های مالی یا برخوردهای خاص نظامیان در طی پروژه. البته باید تاکید کرد دلیل اصلی عدم استقبال همان بی تاثیر بودن این فعالیت ها در ارتقای اساتید است. بنابراین بندهای آیین نامه ارتقای اساتید با توجه به نیازهای علمی کشور نیازمند بازنگری جدی است.

در ارتباط با عدم نظارت بر بخش پژوهش و جدی نگرفتن دغدغه های کشور نیز می توان به  چندین پروژه ای که برای ارتقای برداشت از میادین نفتی تعریف و به دانشگاه ها سپرده شد ولی تاکنون نتیجه ای نداشته است! در صورتی که با نظارت دقیق بر مراحل تخصیص بودجه پژوهش و نتایج حاصل از پروژه ها می توان از اتلاف هزینه ها تا حدود زیادی جلوگیری کرد. علاوه بر آن جدی گرفتن نظارت در این بخش از فساد علمی در جامعه دانشگاهی  کاسته و  مانع از سوء استفاده اساتید و مسئولین از پژوهش های دانشجویان و شرکت های تحقیقاتی زیر مجموعه نیز می شود.

سازوکار پژوهشی از تخصیص بودجه تا مراحل نهایی نیازمند توجه جدی مسئولان ذیربط است، همانگونه که در دنیا بخش زیادی از هزینه های تحقیقاتی را دولت تامین می کند اما به شیوه صحیح و غیر مستقیم، یعنی مبالغ را در قبال حل مشکلات و مسائل موجود در حوزه های سلامت، نظامی، امنیت، رفاه اجتماعی و.... اختصاص داده و در واقع  دولت و بخش خصوصی کارفرمایان پژوهشی هستند.

 

 

سروناز حر 


١٨:١٣ - چهارشنبه ٢٦ فروردين ١٣٩٤    /    عدد : ٤٢٩٠٣٧    /    تعداد نمایش : ١٧١


برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج




: بازديدکنندگان آنلاين
4640: بازديد کنندگان اين صفحه
21: بازديدکنندگان امروز
263828: کل بازديدکنندگان
0.72: زمان بارگداری صفحه