خانه سجلدی با ما باش
 


  چاپ        ارسال به دوست

این رسانه پرنفوذ

بسم الله الرحمن الرحیم

اگرچه هدف اصلی بنای مسجد، ایجاد مکان خاصی برای عبادت و راز و نیاز با خداوند متعال است و علت نامگذاری آن به مسجد از آن رو است که جایگاه سجده و تواضع در پیشگاه خداوند متعال است اما این مکان عبادت چه در گذشته و حتی در صدر اسلام و چه در زمان حاضر کارکردهای قابل توجه اجتماعی فراوانی دارد. مساجد همواره نقش اصلی را در جامعه اسلامی بر عهده داشته اند و به عنوان یکی از ستون های وحدت مسلمانان در تمام مسایل جامعه اسلامی تاثیر گذار بوده اند  .با نگاهی گذرا به تاریخ صدر اسلام و پس از آن در می یابیم که مسجد از آغاز پیدایش تا کنون به عنوان مرکز مهمی برای انجام رسالت رسول خدا(ص)، منشا تحولات و خدمات و پایگاهی برای ابلاغ پیام های الهی به شمار می رفته است. نباید فراموش کرد که در دوران پیروزی انقلاب اسلامی و دوران دفاع مقدس هم نقش مساجد چه اندازه بی بدیل بوده و هر چه انقلاب اسلامی مسیر حرکت و رشد سریع خود را می پیمود، نقش مسجد در شکوفایی آن محسوس تر می گردید. در لحظات پیروزی مساجد کانون تلاش و مبارزه مردم بودند.  چنانچه در دوران دفاع مقدس همکاری تنگاتنگ مساجد و بسیج مردمی توانست جوانان بسیار را برای حضور در جبهه ها سازمان دهی کند و این تجربه موفق امروز هم می تواند برای حل مشکلات مختلف جامعه به کار آید.

در حال حاضر نیز مساجد در زمینه های مختلف دارای فعالیت های گسترده می باشد و هر قدر این فعالیت ها و کارکردها از تنوع بیشتری برخوردار باشد، مسلما از جذابیت و اقبال بیشتری برخوردار شده و مورد استقبال گسترده تری از سوی تمام اقشار جامعه به ویژه قشر جوان قرار خواهد گرفت که نتیجه آن افزایش اعتقادات مذهبی و دین باوری در سطح جامعه است. بنابراین باید تمهیدی اندیشیده شود که کارکردهای مساجد بار دیگر بازنگری شود . باید شرایطی فراهم شود که همه اقشار جامعه با هر تفکری مساجد را به عنوان خانه خدا، محلی برای کسب آرامش و نزدیکی به خداوند بدانند و در مسجد حضور داشته باشند.

در تعریف کارکرد مساجد ابتدا باید واژه کارکرد را معنی کنیم. کارکرد به معنی نقش و یا اثری است که هر پدیده در زنجیره پدیده هایی که با آن ها مرتبط است باقی می گذارد.

یکی از کارکرد های مهم و عظیم مساجد همان کارکرد فرهنگی است. فرهنگ در واقع کلیت باورها، ارزش ها، آرمان ها، دانش ها، هنرها، متون، آداب و اعمال جامعه و مشخص کننده ساخت و تحول کیفیت زندگی است. گرچه امروزه مراکز آموزشی و فرهنگی گسترش یافته است، اما نباید از ظرفیت عظیم حدود هفتادهزار مسجد که در تمام نقاط کشور شیعی مان و با توجه به منابعی که در اختیار دارند، پراکنده شده اند غافل شد. چنین ظرفیتی نگاه دقیق و تاملی عمیق را می طلبد.

البته در حوزه فرهنگ، نقش عبادی مسجد، نقش اجتماعی مسجد ٫نقش خدماتی مسجد و حتی نقش های علمی و آموزشی و تبلیغی مسجد هم جای می گیرد.

از آثار فرهنگی و تربیتی مسجد می توان به ایجاد آرامش، پرهیز از گناه، بعد تربیتی، ارتباط با دوست خوب ٫ پرورش روح تعبد و پرورش روح تعهد و تواضع و فروتنی نام برد.

باید بدانیم دشمن به تاثیر حضور مردم در مساجد پی برده و به دنبال ایجاد فاصله میان مسجد و مردم است. اینکه هرچه قدر تقویت مساجد در ابعاد مختلف مورد توجه مسئولان قرار گیرد به یقین از میزان آسیب ها و ناهنجاری های اجتماعی در جامعه کاسته خواهد شد، غیر قابل انکار است.

مروری بر دغدغه های مقام معظم رهبری توجه ایرانی شیعه را بر این نکته جلب می کند که مهم ترین محور بیانات ایشان٫ تاکید بر رونق مساجد و بالاخص تعیین امام جماعت شایسته برای مساجد است؛ ایشان در ریشه یابی دلایل قانون گریزی، بی اعتمادی٫ تخلفات و ربا خواری که در جامعه اتفاق می افتد، به ضعف ایمان اشاره کرده اند که پایگاه تقویت ایمان نیز مساجد هستند و از این وجه معظم له تاکید فراوان بر احیای مساجد داشته اند.

مسجد قوانین نوشته ندارد، اما ضوابطی نانوشته ولی مقبول نزد اهل آن وجود دارد که تعالی بخش روح انسان هاست. این نظم و هماهنگی بی نظیر در یک زمان و مکان مشخص و با الفاظ و حرکات یکسان و با اقتدا به امامی پرهیزگار سبب ایجاد روح نظم و وحدت  و یگانگی ٫ برابری و برادری و در نهایت دمیده شدن روح ایمان و پرورش تقوا در ابعاد فردی، اجتماعی٫ سیاسی و ...در جان مردم می شود.

پیامبر رحمت نیز محیط مسجد را کاملا یک محیط فرهنگی می دانستند، تا آنجا که در حضور آن حضرت و با اجازه ایشان مسابقه شعر و سخنرانی در مسجد برگزار می شد.

روزگاری مسجد ٫ یگانه پایگاه مهم آموزشی در کشورهای اسلامی بود.  متاسفانه این کارکرد که همان مساله آموزش است در مساجد کمرنگ شده و مناسب است با برنامه ریزی مناسب با امکانات موجود و استفاده از کارشناسان مجرب، زمینه حضور افراد را در مسجد فراهم کنیم.  همانگونه که امروز به لطف وجود پایگاه های مردمی بسیج و نهادهای حاضر شاهد تشکیل کلاس های مختلف آموزشی در مساجد هستیم؛ حتما با برنامه ریزی های منعطف ٫ به اهداف بزرگی از طریق آموزش در مساجد خواهیم رسید که این تجربه را ملت ایران در ۳۵ سال پس از انقلاب کم ندیده اند.

تشکیل کلاس های آموزشی ٫ هنری و حتی ورزشی در مساجد از آن رو که حرمت مسجد و همان قوانین نانوشته ای که بیان داشتیم را با آموزش دخیل می کند، سبب شکل گیری شخصیتی خاص در آموزش دیدگان از مسجد می شود که این روحیه مذهبی در آن ها کاملا مشهود است.

اغراق نیست اگر بگوییم که احیای بنیان های اخلاق فرد و جامعه به احیای حضور در مساجد بستگی دارد. در برخی از روایات از مساجد با تعبیری لطیف به عنوان بازار آخرت یاد شده است. یعنی همان گونه که بازار دنیا محل خرید و فروش و مبادله کالا و متاع های دنیوی است، مسجد نیز محل کسب امور معنوی و اسبابی است که در سرای آخرت دارای کاربرد و تاثیر می باشد.

رسول خدا در روایتی خطاب به امیرالمومنین(ع)گام برداشتن  به سوی مسجد را از مواردی برمی شمرند که موجب نورانیت دل آدمی می گردد٫ از این احادیث و دیگر متون دینی مرتبط نقش مسجد در تقویت بنیان های اخلاقی روشن می گردد.

مساجد پایگاه ارتباطات و اطلاع رسانی در نظام مقدس اسلام نیز بوده و هست.

مسجد از آن جهت که بنیانی اعتقادی و عبادی دارد، محل آمد و شد مداوم مسلمانان در اوقات نمازهای یومیه و مناسبت های مختلف می باشد و از این جهت نسبت به سایر معابد دیگر ادیان از برجسگی خاصی برخوردار است و محور فعالیت های تبلیغی و مهم ترین وسیله ی ارتباطات جمعی آنان قرار می گیرد.  همچنین وجود منبر در مسجد نقش مهمی را در نشر افکار و عقاید ایفا می کند و سخنرانان از آن برای انتقال مسائل مهم جامعه  به مردم استفاده می کنند.  از این رو می توان منبر را به عنوان رسانه تبلیغی عمومی در اسلام نام برد.

مشورت و مراجعه به آرای عمومی نقش به سزایی در تکامل جامعه دارد و این تبادل آرا در مسائل اجتماعی است که رشد و شکوفایی را به ارمغان می آورد و از آنجا که آمد و شد روزانه مسلمانان علاوه بر ادای فرایض دینی گفت و گو را هم به دنبال دارد، پس زمینه ساز مشورت افراد با یکدیگر نیز می شود و این مساجد را کانون مشاوره نیز می گرداند.

مساجد بستر وحدت اجتماعی هستند . جامعه ای که دچار تفرقه شود بخش مهمی از توان و نیروی خود را درکشمکش های داخلی از دست خواهد داد و بدین صورت نه تنها در رویارویی با دشمنان خارجی دچار ضعف و ناتوانی است بلکه توان حل مشکلات درونی خود را نیز نخواد داشت و از هر سو با شکست مواجه خواهد شد. وحدت از یک نیاز به اسباب و عواملی دارد که موجب استحکام و پایداری آن می شوند و از سوی دیگر نیازمند آن است که در مکانی ظهور و تجلی نماید مسجد در جامعه اسلامی در این زمینه نقش اساسی ایفا می کند.

مسجد مکانی برای عبادت، پایگاهی برای جهاد، مرکزی برای اجتماع مسلمانان، مدرسه ای برای تعلیم و تعلم اسلامی  و در کل عرصه ای برای ورود مسلمانان به حیات مدنی است.

امر به معروف و نهی از منکر این فریضه واجب فراموش شده که ثمرات فراوانی برای پیروان دین اسلام به ارمغان آورده است و در اصلاح روابط اجتماعی نقش کلیدی را ایفا می کند و باعث ایجاد جامعه ای سالم و مدینه ای فاضله است٫ باحضور و رونق افراد در مسجد زمینه اش احیا خواهد شد، زیرا فرهنگ مسجد دینی است و فرد مسجدی همه دستورات دین را تا حد توان رعایت خواهد کرد.

در دین اسلام سفارش زیادی به انفاق و کمک به مستمندان شده است و مسجد در طول تاریخ پایگاه مدد کاری اجتماعی بوده است و امروزه نیز مردم با حضور در مساجد از اوضاع و احوال همسایگان و هم مسجدی های خود آگاه می شوند و در صدد حل مشکلات یکدیگر بر می آیند. از این رو میتوان گفت یکی دیگر از کارکردهای مسجد پناهگاه مستمندان بودن است.

حال به بیان خلاصه کارکردهای مسجد می پردازیم که ذکر شد:

1.  مسجد به عنوان اولین پایگاه و نهاد دین در جامعه اسلامی ٫ نقش اساسی را در تحکیم بنیان حکومت اسلامی ایفا می کند.

2.  مسجد ایفا گر نقش های متنوع و گوناگونی است که هرکدام از آنها نیازی از جامعه را برطرف خواهند کرد.

3.  کارکرد فرهنگی مسجد یکی از مهم ترین کارکرد های این نهاد است.

4.  تنوع و تکثر و گستردگی معقوله ی فرهنگ در عصر حاضر٫ حضور پررنگ و متکثر مساجد را می طلبد.

5.  مساجد همواره مرکز سازماندهی نهضت های جهانی اسلام برای ظلم ستیزی بوده است.

6.  مسجد سنگر دفاع از مرزهای عقیدتی و ایدئولوژی و جایگاه ترویج دین مبین اسلام است.

7.  مسجد ستاد مقدسی برای تعلیم و تعلم و تربیت الهی و یادگیری اصول عبودیت و بندگی است.

8.  مسجد پایگاهی برای ایجاد زمینه ی وحدت و یکپارچگی جامعه موحد است.

9.  مسجد مکان ممارست و تمرین خلق و خوی و رفتار و کردار پسندیده انسانی است.

10.                     مساجد هرچند که به عنوان نهادی سنتی با قدمت ۱۴۰۰ ساله در جامعه قلمداد می شوند اما با ارائه ی کارکردهای متناسب با نیاز روز جامعه می توانند گوی سبقت را از نهادهای مدرن و وارداتی بربایند و به عنوان نبض تپنده ی فرهنگ یک جامعه احیا گر باشند.

از این رو می توان پیشنهاد کرد که برنامه ریزی برای حضور هرچه پررنگ تر امام جماعت در مسجد به عنوان عنصری تاثیرگذار در جهت رشد فرهنگی مردم باید انجام شود.

تلاش کنیم برای تقویت جاذبه های ظاهری مساجد هم چون نظافت و زیبایی و نورپردازی و وسایل ارتباطات جمعی و ... که این در جهت جذب هرچه بیشتر افراد به خصوص  نوجوانان و جوانان می تواند بسیار موثر باشد.

همچنین باید فرهنگ های ناب و مختلف موجود در نهاد مسجد را استخراج کرد و در جهت الگو سازی این فرهنگ برنامه ریزی و اقدام کرد. باید برنامه های منعطف فرهنگی را برای مساجد طراحی کرد.

بهترین سنگر برای مبارزه با کژی ها و انحرافات فکری و اجتماعی که جامعه ی اسلامی را تهدید می کند مسجد است . زیرا برترین و برگزیده ترین افراد جامعه همه روزه در این مکان مقدس گردهم می آیند و بسیار زیبنده است که این نقش مسجد را در جوامع اسلامی مورد بررسی قرار دهیم؛ زیرا مسجد خانه ی خدا و مردم(پیوند و ارتباط خلق با خالق) است و مکانی مناسب برای طرح مسائل عمومی مسلمانان است. اگر ینچنین نقشی را برای مسجد به رسمیت بشناسیم و مورد تاکید قرار دهیم، بخش اعظمی از فعالیت های سیاسی غرب هدایت(تهدید تبدیل به فرصت) می شود و به تلاش های سالم و سازنده با اهداف ما مبدل می گردد.

در شرایطی که تهاجم فرهنگی به اوج خود رسیده و نه تنها افراد مومن و مذهبی بلکه کسانی هم که خیلی عامل به اصول و دستورات اسلامی نیستند، نگران وضعیت جوانان و بی هویتی آنان می باشند و به دنبال مامن و پناهگاه مطمئنی برای جوانان خود می گردند، وظیفه مساجد بسیار خطیر است و باید به نحوی عمل کنند که بتوانند این خلا را به خوبی پر کنند. در موقعیتی که کشور هایی که خود مروج و مبلغ سکولاریسم بوده و آزادی و بی بند و باری را ترویج می دادند و آن را سمبل تمدن و پیشرفت خود می دانستند، به این بی هویتی و سردرگمی انسان قرن بیستمی پی برده و اندیشمندان و محققان آنان علاج واقعه را نه در رفاه و توسعه و تکنولوژی که در روی آوردن به معنویت و عرفان و یافتن پناهگاه معنوی و روحانی یافته اند؛ ما باید با هوشیاری واقعه را قبل از وقوع علاج نماییم و مساجد را به عنوان کانون های فرهنگی-مذهبی در این راستا فعال و تقویت نماییم.

فاطمه عاطفی

 

 

 

 

      

 

 

 


٢٣:١١ - پنج شنبه ١٧ ارديبهشت ١٣٩٤    /    عدد : ٤٣٣٥٠٩    /    تعداد نمایش : ١٣٥


برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج




: بازديدکنندگان آنلاين
4643: بازديد کنندگان اين صفحه
27: بازديدکنندگان امروز
263834: کل بازديدکنندگان
0.62: زمان بارگداری صفحه